Strona Główna
Kontakt
Klub
Galeria Żółwich      Osobistości
Sondy
Historia żółwi
Anatomia żółwi
Żółwie a zmysły
Występowanie
Żółwie z bliska
Choroby
Kupno żółwia
Jak zbudować    terrarium?
Pielęgnacja
Żywienie
Hibernacja
Rozmnażanie żółwi
Zachowania żółwi
Żółwie w niewoli
Ochrona żółwi
Żółwie w kulturze
Żółwie w skrócie
Wirtualny Lekarz
 
     
 

Emys Orbicularis
żółw błotny


Jedynym żółwiem dziko żyjącym na terenie Polski jest żółw błotny. Ponieważ bardzo często w naszym życiu sprawdza się przysłowie "cudze chwalicie, swego nie znacie", postanowiłem maksymalnie przybliżyć wam sylwetkę tego "narodowego" żółwia. Poza tym, jest to przecież tytułowy żółw naszej strony, więc nie mógł zostać pominięty!
Żółw błotny jest zwierzęciem długo wiecznym, gdyż żyje ok. 120 lat. Jeszcze ok. 80 lat temu był zwierzęciem dość często spotykanym w naszych stronach, obecnie jednak zalicza się go do gatunków powoli ginących. W tej chwili chciałbym z góry uprzedzić wszystkich zapalonych hodowców - żółw błotny na terenie naszego kraju jest gatunkiem objętym całkowitą ochroną. Jego odławianie i hodowla są surowo zabronione!

Wygląd

    Wymiarów osiąganych przez żółwie błotne nie można zaliczyć ani największych, ani też do najmniejszych. Najtrafniej można było by go nazwać żółwiem dość małym. Dorosłe osobniki osiągają przeważnie ok. 20 cm, przy czym samice są większe od samców - odpowiednio 17-19 i 19-21cm. Pomimo tego, największe spotkane okazy dochodzą nawet do 26 cm, a w krajach Europy Południowej i do 36!

Ubarwienie

Trudno konkretnie sprecyzować ubarwienie żółwi błotnych, ponieważ u poszczególnych okazów może być bardzo różne. U większości karapaks jest oliwkowo-brązowy, z licznymi, żółtymi plamkami, najczęściej w kształcie kresek. Te mogą rozchodzić się promieniście od jednego punktu na każdej tarczce, ale czasem w ich rozmieszczeniu nie można dopatrzyć się żadnej prawidłowości. U pozostałych okazów karapaks przybiera barwy od ciemnego brązu aż do smolistej czerni. W takich przypadkach karapaks mogą urozmaicać żółte, chaotycznie porozrzucane plamki, ale częściej nie spotyka się ich zupełnie.
U znacznej większości plastron jest jaśniej ubarwiony od wierzchniej części pancerza, najczęściej w odcieniach brązu, bardzo rzadko spotykany zupełnie czarny. W przeciwieństwie do karapaksu, plastron zazwyczaj jest upstrzony plamkami.
Ubarwienie skóry pokrywającej pozostałe części ciała również nie trzyma się żadnej reguły. Zazwyczaj przyjmuje kolor oliwkowo-brązowy, ale też ciemno brązowy lub zupełnie czarny. Mogą wystąpić również różnego rodzaju plamki - od małych i bezładnie rozrzuconych w okolicach głowy i szyji, przez troszkę większe i często podłużne koło gardzieli aż do największych, na frontalnych powierzchniach kończyn, które mogą tworzyć różne wzory. Żółwie błotne o bardzo ciemnym ubarwieniu (czarne) przeważnie mają mniej lub mniejsze plamki, a czasami wręcz wcale.
U nasady odnóży przednich dominuje kolor ciemno-brązowy a nawet czarny. Z kolei u nasady tylnych jest jaśniejszy, zazwyczaj nawet żółtawa lub żółto-zielona.
Podsumowując dział o ubarwieniu żółwi błotnych można śmiało stwierdzić, że jest ono po prostu świetnym kamuflażem. Duże zróżnicowanie ubarwienia, wzorzystości i "paleta kolorów" imitująca wiernie otoczenie sprawia, że żółw staje się po prostu niewidoczny.

Budowa pancerza

     Pancerz swym kształtem przypomina postawione w pionie jajo, patrząc z góry i od strony tylnich kończyn - czyli prościej mówiąc, jest dłuższy niż szerszy i do tego ma elipsowaty kształt, przy czym jest wyraźnie szerszy na linii tylnych kończyn. Karapaks, podobnie jak jajko, jest wysklepiony, ale mniej w przedniej części, bardziej zaś w tylniej. Osobną uwagę należy poświęcić płytkom marginalnym - mogą być ustawione względem na dwa sposoby: bardzo spadzisto, tworząc niejako przedłużenie tarcz żebrowych; lub bardziej spadzisto w stosunku do wspomnianych tarcz żebrowych, tworząc wyraźną granicę pomiędzy karapaksem a plastronem.
Rogowy pancerz karapaksu składa się z dużych, wielobocznych i foremnych (w większości) tarcz: 5 tarcz kręgowych (pierwsza zazwyczaj węższa i dłuższa), 8 tarcz żebrowych (w dwóch, symetrycznych rzędach) i 25 małych tarczek brzeżnych (o ich nachyleniu zostało wspomniane już wcześniej). Wśród tych tarczek wyróżniamy np. pojedynczą tarczkę karkową - wąską i bardzo małą (podobnie jak u innych żółwi) czy tarczki nadogonowe - te już większe i parzyste.
Plastron żółwia błotnego jest płaski, z nieznacznie tylko wzniesionymi przednim i tylnim krańcem. Składa się z 12, podobnie jak w karapaksie, foremnych tarcz ułożonych w dwa wzdłużne rzędy. Chrzęstne i ruchome spojenie mostowe ciągnie się na przestrzeni 2-3 tarczek brzeżno - bocznych.

Budowa głowy
     Głowa żółwi błotnych jest dość duża i masywna względem reszty ciała, nieco kanciasta, silnie wysklepiona i pokryta gładką, pozbawioną łusek skórą. Długą szyję pokrywa skóra o lekkiej ziarnistości, która podczas chowania głowy do pancerza tworzy "puchate" pierścienie wokół niej.
Otwory nosowe znajdują się prawie na samym czubku głowy, i są względem siebie dość blisko. Inne narządy zmysłu - oczy - są bardzo dobrze wykształcone, z okrągłymi źrenicami, posiadają nieprzeźroczyste i ruchome powieki. Z kolei uszu ani nawet otworów usznych i błon bębenkowych nie posiadają w ogóle.
Podobnie jak u innych żółwi, szczęki żółwia błotnego pokryte są ostrymi, równymi listwami rogowymi, z wyraźnym szpicem na środku górnej listwy.

Kończyny
     Odnóża są silnie rozwinięte, bardzo dobrze umięśnione i wyraźnie spłaszczone. Zwieńczone są palcami zakończonymi długimi, zakrzywionymi i ostrymi pazurami. Jednak przednie kończyny różnią się od tylnich w dość znaczny sposób - podczas gdy pierwsze mają bardzo dobrze rozwinięte palce i pazury, w tylnych polce są silnie redukowane, a ich pazury prawie całkowicie zmarniałe. Wynika to bezpośrednio z ich trybu życia - tylnie służą tylko do "wiosłowania". Przednie spełniają jeszcze jedną funkcję - uzupełniają układ obronny. Pokryte są z wierzchu zachodzącymi ściśle na siebie tarczkami, które tworzą dodatkowe zabezpieczenie podczas chowania się w pancerz przez zasłonięcie przedniej szczeliny pomiędzy karapaksem a plastronem właśnie przednimi nogami ze skierowanymi na wierzch tarczkami.

Środowisko naturalne

     Żółwia błotnego na wolności możemy spotkać najczęściej w dużych, zarośniętych zbiornikach wód stojących, np. w starorzeczach, stawach, rozległych moczarach i torfowiskach. Niekiedy na swe tereny wybiera głębokie, zarośnięte rzeki o spokojnym prądzie, z klarowną wodą i mulistym dnem. W momencie wysychania "własnego" jeziorka opuszcza je i poszukuje innych, dogodnych miejsc bytowania.
Żółw błotny występuje w środkowej, zachodniej i południowej Europie, w zachodniej Azji oraz północno zachodniej Afryce. Brak go jednak w Anglii i na płw. Skandynawskim. Na terenach wysuniętych na północ sięga nawet do 59(*)!

Zachowania

     Żółw błotny jest wzorcowym przykładem żółwia amfibiotycznego, czyli zamieszkującego zarówno obszary wodne, jak i lądowe. Jednak dominującym środowiskiem, w którym spędza znaczną część życia, jest właśnie woda. W zasadzie ląd wykorzystuje tylko przy składaniu jaj, odbywaniu wędrówek - "przeprowadzek" (patrz paragraf wyżej) czy wygrzewaniu się na słońcu. Ze zbawiennej energii słońca korzysta tylko w porach największych temperatur - południe wraz z popołudniem - a resztę czasu, od zmierzchu do poranka, przypadającą na jego największą aktywność ruchową, spędza na żerowaniu. W pochmurne dni przebywa cały czas w wodzie, zazwyczaj w pasie zarośli przybrzeżnych, wychylając tylko pionowo wzniesioną głowę nad powierzchnię wody. Jednak oddycha nie tylko płucami, ale też błoną śluzową gardzieli, co można poznać po rytmicznym rozdymaniu szyi. Brak u żółwia błotnego słuchu, a więc i uszu czy otworów usznych, ale za to dysponuje dobrym węchem. Posługiwanie się nim polega na wciąganiu wody do jamy gębowej i wyrzucaniu jej z powrotem przez nozdrza przy zamkniętej paszczy.
W razie niebezpieczeństwa jest w stanie schować się pod wodę nawet i na 40 min!
Jak już wcześniej zostało wspomniane, okres największej aktywności życiowej przypada na zmierzch i noc. W tym czasie rozpoczyna polowanie na swoją kolację, przy czym odbywa się to wyłącznie w wodzie. Pokarm pożera w charakterystyczny sposób: trzymając ofiarę w pysku, odpowiednimi, skierowanymi do przodu ruchami przednich kończyn, na przemian prawą i lewą, zaczepia pazurami o ciało ofiary i szarpie je na kawałki. Oderwaną część, trzymaną w pysku, połyka. Następnie chwyta szczękami dalszy kawałek i, jeśli jest on za duży, znowu go rozszarpuje. Taki sposób pobierania pokarmu spowodowany jest brakiem zębów, zbyt tępymi rogowymi listwami, aby móc poćwiartować ciało ofiary.
Żółw błotny na jesień wywędrowuje z małych zbiorników wodnych do większych i głębszych, a z końcem października zapada w sen zimowy. W jego czasie leży nieruchomo na dnie zbiornika, całkowicie schowany w pancerzu. W naszych szerokościach geograficznych przesypia średnio około 7 miesięcy - wybudzają się w początkach kwietnia, rzadziej w marcu. Już po krótkim okresie rozpoczyna gody, ale o tym już w kolejnych rozdziałach.

Żywienie

     Żółwie błotne w naturalnym środowisku żywią się praktycznie wszystkim, na co są w stanie zapolować. Mogą to być np. dżdżownice, owady wodne i ich larwy, ślimaki, ryby, żaby czy wreszcie traszki. Ogólnie rzecz biorąc - nie jedzą pokarmów pochodzenia roślinnego. Wszystkie swoje zdobycze są w stanie upolować tylko w wodzie - wiąże się to oczywiście z ich trybem życia, a wynika bezpośrednio z niezdarności i ociężałości, z jaką poruszają się na lądzie.
Jeżeli już zdecydujemy się na hodowlę żółwia błotnego (ale nie krajowego, który jest pod ochroną!), możemy karmić go np. surowym, krwistym i chudym mięsem wołowym lub końskim.
Dorosłe osobniki są mogą przeżyć nawet kilkumiesięczną głodówkę, nie licząc oczywiście hibernacji.

Rozmnażanie

     Wszystkie "obrzędy" składające się na gody odbywają się w przeważnie w wodzie (z wyjątkiem składania jaj, co było by zachowaniem nienaturalnym). Głównym czynnikiem pobudzającym samców i umożliwiającym rozpoznanie się płci są specyficzne substancje wonne wydzielane przez gruczoły analne dojrzałej samicy. Od momentu "skojarzenia" pary, samiec staje się nieodłącznym towarzyszem samicy aż do samego aktu kopulacji. Ten nadchodzi w momencie, gdy samica daje za wygraną i przerywa mogący ciągnąć się godzinami pościg. Wtedy samiec zwinnie wdrapuje się na karapaks partnerki, a następnie wszystkimi czterema łapami bardzo silnie krawędź przy łączeniu karapaksu i plastronu. W tym czasie, który również może trwać nawet i kilkanaście godzin, samiec tak mocno przywiera do samicy, że odłączenie go od samicy jest dość trudnym wyzwaniem. Samiec po pewnym i trwałym usadowieniu się na grzbiecie samicy powoli zaczyna przesuwać się ku przodowi jej pancerza. Gdy osiąga dogodną pozycję, zaczyna wymachiwać na boki równocześnie wyciągniętą i opuszczoną szyją oraz ogonem, wodząc nim po tylnej powierzchni karapaksu samicy. Takie postępowanie powoduje uniesienie tylnej części ciała samicy i umożliwia samcowi dokonanie aktu kopulacji. Zapłodnienie jaj jest wewnętrzne i następuje za pomocą pojedynczego narządu kopulacyjnego, mającego kształt płaskiej, trójkątnej łopatki.
Samce względem siebie, szczególnie w obecności samicy, mogą zachowywać się bardzo agresywnie, co niekiedy doprowadza do krwawych bójek pomiędzy dwoma rywalami. Pamiętajmy, że jeżeli może zdarzyć się coś złego, to na pewno się wydarzy, a więc należy zwrócić szczególną uwagę na samce w hodowli podczas pory godowej.
Jaja są składane wyłącznie na lądzie, w niewielkiej odległości od brzegu zbiornika wodnego. Samica po dokonaniu wyboru miejsca przeznaczonego do złożenia jaj, wykopuje tylnymi kończynami płytką jamkę. Po złożeniu wszystkich jaj, zasypuję wgłębienie ziemią, a całość przyciska pancerzem zacierając w ten sposób po sobie ślady.
Same jaja osiągają przeciętnie 17 na 29mm, dochodzą do 7,5g. Są otoczone delikatnymi, wapiennymi osłonkami o barwie białej lub w słabym odcieniu różu. Mają wydłużony, nawet walcowaty kształt. Samica w jednym miocie składa średnio od 3 do 14 jaj.
Inkubacja jaj trwa około 100 dni w klimacie naturalnym, a 55-60 w warunkach cieplejszych, optymalnych do rozwoju. Wylęg młodych rozpoczyna się z końcem sierpnia i trwa do początku października. Swieżo wylęgnięte żółwiki posiadają początkowo miękki, skórzaty pancerz, a są długości ok 25 mm.
 




Oaza Żółwia Polskiego
mShow © 2004